EN       : انتخاب زبان
   صفحه اصلی |  اعضای هیأت علمی |  برنامه های علمی | ورود به سايت  |  تماس با ما
 برنامه پايش سواحل و آب‌هاي ساحلي کمينه

 

برنامه پايش سواحل و آب‌هاي ساحلي


 دریای های پیرامونی ایران شامل دو خط ساحلی در شمال و جنوب کشور با حدود 5000 کیلومتر طول در سواحل و  جزایر خلیج فارس و دریای مکران (خلیج عمان) و 890 کیلومتر طول در سواحل دریای خزر (Dibajnia et al., 2012; Iran-PMO-ICZM 2014) . هر یک از این محیط های دریایی دارای خصوصیات زیستی، فیزیک و شیمیایی، هیدرودینامیک و اقلیمی متفاوت بوده و با مشکلات و مسایل زیست محیطی متفاوتی روبرو هستند.

 


 گسترش خط ساحلی در آبهای شمالی و جنوبی ایران   (Dibajnia et al., 2012; Iran-PMO-ICZM 2014)

 

-         کرانه خزر با سه استان ساحلی، ساحل کشاورزی، گردشگری و کانون جمعیتی و سكونتی است. پراکنش مکانی فعالیت های کشاورزی به ويژه در مورد محدوده های کشت آبی در حاشیه جنوبی دريای خزر قرار دارد. از سوی ديگر بیشترين اراضی جنگلی کشور که در برگیرنده جنگل های تجاری و حفاظتی است، دردامنه های شمال البرز و کناره های دريای خزر واقع شده است. در نوار ساحلی جنوبی دريای خزر بخش گردشگری کارکرد پايه ای اقتصاد را تشكیل داده و بخش ماهی گیری ، شیلات و فعالیت های بندری کارکرد های اقتصادی غالب بعدی محسوب می گرددند. به علاوه سواحل شمال، يكی از پرتراکم ترين منطقه کشور ازنظر جمعیتی بشمار می رود.در مقابل نقاط قوت مذکور، نوسانات سطح آب دريای خزر، شدت يافتن تغییر کاربری اراضی، فراموش شدن موضوع آزاد سازی حريم دريا، بهره برداری نادرست از منابع، فرسايش، روان گرايی و لرزه خیزی بالای منطقه ساحلی دريای خزر، نبود سیستم مناسب تصفیه فاضلاب های خانگی، صنعتی، کشاورزی و فقدان زمین مناسب برای دفع پسماند و مواد زائد به دلیل بالا بودن سطح آب زير زمینی از جمله مهم ترين نقاط ضعف اين پهنه ساحلی می باشند. به بیان ساده تر نواحی ساحلی شمال کشور بشدت از لحاظ سکونت انسانی پر تجمع و توسعه یافته هستند و لازم است تا زیستگاه های منحصر بفرد آن ها (تالاب ها، خلیج گرگان)  از گزند تخریب محافظت شوند.

-         کرانه های خلیج فارس، ساحل نفتی گازی، شیلاتی، تجاری و سكونتی محسوب می شود. در طول کرانه های خلیج فارس نقش ارتباطات و حمل و نقل دريايی ناشی از تجارت ملی و بین المللی، قانونی و غیرقانونی، فعالیت های ناشی از نفت و گاز و ماهی گیری و شیلات سه رويكرد اصلی اقتصادی در اين نوار ساحلی محسوب می شود. کرانه دريای عمان نیز از منظر موقعیت جغرافیايی و طبیعی، ژرفای آب های ساحلی، تعدد خورها، نزديكی بدون واسطه به بنادر اصلی آسیا و ده ها امتیاز ديگر، مخصوصاً از نظر تجارت و بازرگانی بین المللی، شیلات و صنايع ويژه بالقوه بهترين ساحل ايران برای توسعه اقتصادی می باشد. شرايط سخت اقلیمی، آلودگی آب های ساحلی، فرسايش، روان گرايی و لرزه خیزی بالای منطقه ساحلی خلیج فارس و دريای عمان، کمبود تاسیسات و زيرساخت های گردشگری، تنگناهای اقتصادی معیشت ساحل نشینان و تخريب محیط زيست، تردد زياد شناورهای حمل نفت، افزايش تقاضا برای احداث سازه های دريايی، توسعه مناطق ويژه و آزاد اقتصادی بدون توجه به برنامه ای هماهنگ از جمله مهم ترين نقاط ضعف در اين پهنه ساحلی به شمار می رود (Iran ICZM report, 2014). وجود ذخایر عظیم نفت و گاز در خلیج فارس (66-57 درصد ذخایر نفتی جهان) و ترافیک حمل و نقل دریایی بالا در این محیط  و متعاقب ان در دریای مکران سبب شده  تا این محیط های دریایی تنش های زیست محیطی جدی را تجربه نمایند (Nadim et al., 2008)  بهره برداری از ذخایر نفت و گاز دریای خزر ، خلیج فارس و دریای عمان بعلاوه وقوع دو جنگ در خلیج فارس در دو دهه اخیر سبب شده تا آلودگی هیدروکربنی معضل اصلی زیست محیطی دریای های پیرامونی ایران باشد (Pak and Farajzadeh, 2007).  علاوه بر اثرات آلودگی، تقاضای زياد برای بهره برداری از سرزمین های ساحلی پیامد های محیط زیستی دیگری را نیز بدنبال دارد که کاهش تنوع زيستی، کاهش منابع زنده، تخريب زمین های ساحلی، فرسايش کرانه ها، رسوب گذاری در دهانه رودخانه ها، پرشدن تالاب های ساحلی  آن جمله اند  (Iran IZM report 2014, PMO).. 

بعنوان یک راه حل درپاسخ به مشکلات فوق الذکر طرح های مدیریت یکپارچه مناطق ساحلی (ICZM) و نیز مطالعات ارزیابی محیط زیستی (EA)  پیش/  حین و پس از اجرای طرح های توسعه ای و عمرانی در سواحل در نظر گرفته می شود. رسیدن به این هدف مهم بویژه در حوزه های تخصصی مختلف مطالعات ICZM همچون مطالعات مديريت زيست محیطی  (EMP) مطالعات مديريت نوارساحلی  (SMP)  مطالعات کاربری زمین (LUP)  نیز  نیازمند شناخت، پایش ، جمع آوری  و ارزیابی داد های و اطلاعات مختلف اقیانوس شناسی( زیستی، فیزیکو شیمیایی، هیدرودینامیک، و زمین شناسی و مورفولوژی سواحل در دریاهای پیرامونی ایران و در سری های زمانی مشخص است. هدفی که بنیان مطالعه پایش حاضر را شکل می دهد.

 

 

برنامه پايش سواحل و آب‌هاي ساحلي


 دریای های پیرامونی ایران شامل دو خط ساحلی در شمال و جنوب کشور با حدود 5000 کیلومتر طول در سواحل و  جزایر خلیج فارس و دریای مکران (خلیج عمان) و 890 کیلومتر طول در سواحل دریای خزر (Dibajnia et al., 2012; Iran-PMO-ICZM 2014) . هر یک از این محیط های دریایی دارای خصوصیات زیستی، فیزیک و شیمیایی، هیدرودینامیک و اقلیمی متفاوت بوده و با مشکلات و مسایل زیست محیطی متفاوتی روبرو هستند.

 


 گسترش خط ساحلی در آبهای شمالی و جنوبی ایران   (Dibajnia et al., 2012; Iran-PMO-ICZM 2014)

 

-         کرانه خزر با سه استان ساحلی، ساحل کشاورزی، گردشگری و کانون جمعیتی و سكونتی است. پراکنش مکانی فعالیت های کشاورزی به ويژه در مورد محدوده های کشت آبی در حاشیه جنوبی دريای خزر قرار دارد. از سوی ديگر بیشترين اراضی جنگلی کشور که در برگیرنده جنگل های تجاری و حفاظتی است، دردامنه های شمال البرز و کناره های دريای خزر واقع شده است. در نوار ساحلی جنوبی دريای خزر بخش گردشگری کارکرد پايه ای اقتصاد را تشكیل داده و بخش ماهی گیری ، شیلات و فعالیت های بندری کارکرد های اقتصادی غالب بعدی محسوب می گرددند. به علاوه سواحل شمال، يكی از پرتراکم ترين منطقه کشور ازنظر جمعیتی بشمار می رود.در مقابل نقاط قوت مذکور، نوسانات سطح آب دريای خزر، شدت يافتن تغییر کاربری اراضی، فراموش شدن موضوع آزاد سازی حريم دريا، بهره برداری نادرست از منابع، فرسايش، روان گرايی و لرزه خیزی بالای منطقه ساحلی دريای خزر، نبود سیستم مناسب تصفیه فاضلاب های خانگی، صنعتی، کشاورزی و فقدان زمین مناسب برای دفع پسماند و مواد زائد به دلیل بالا بودن سطح آب زير زمینی از جمله مهم ترين نقاط ضعف اين پهنه ساحلی می باشند. به بیان ساده تر نواحی ساحلی شمال کشور بشدت از لحاظ سکونت انسانی پر تجمع و توسعه یافته هستند و لازم است تا زیستگاه های منحصر بفرد آن ها (تالاب ها، خلیج گرگان)  از گزند تخریب محافظت شوند.

-         کرانه های خلیج فارس، ساحل نفتی گازی، شیلاتی، تجاری و سكونتی محسوب می شود. در طول کرانه های خلیج فارس نقش ارتباطات و حمل و نقل دريايی ناشی از تجارت ملی و بین المللی، قانونی و غیرقانونی، فعالیت های ناشی از نفت و گاز و ماهی گیری و شیلات سه رويكرد اصلی اقتصادی در اين نوار ساحلی محسوب می شود. کرانه دريای عمان نیز از منظر موقعیت جغرافیايی و طبیعی، ژرفای آب های ساحلی، تعدد خورها، نزديكی بدون واسطه به بنادر اصلی آسیا و ده ها امتیاز ديگر، مخصوصاً از نظر تجارت و بازرگانی بین المللی، شیلات و صنايع ويژه بالقوه بهترين ساحل ايران برای توسعه اقتصادی می باشد. شرايط سخت اقلیمی، آلودگی آب های ساحلی، فرسايش، روان گرايی و لرزه خیزی بالای منطقه ساحلی خلیج فارس و دريای عمان، کمبود تاسیسات و زيرساخت های گردشگری، تنگناهای اقتصادی معیشت ساحل نشینان و تخريب محیط زيست، تردد زياد شناورهای حمل نفت، افزايش تقاضا برای احداث سازه های دريايی، توسعه مناطق ويژه و آزاد اقتصادی بدون توجه به برنامه ای هماهنگ از جمله مهم ترين نقاط ضعف در اين پهنه ساحلی به شمار می رود (Iran ICZM report, 2014). وجود ذخایر عظیم نفت و گاز در خلیج فارس (66-57 درصد ذخایر نفتی جهان) و ترافیک حمل و نقل دریایی بالا در این محیط  و متعاقب ان در دریای مکران سبب شده  تا این محیط های دریایی تنش های زیست محیطی جدی را تجربه نمایند (Nadim et al., 2008)  بهره برداری از ذخایر نفت و گاز دریای خزر ، خلیج فارس و دریای عمان بعلاوه وقوع دو جنگ در خلیج فارس در دو دهه اخیر سبب شده تا آلودگی هیدروکربنی معضل اصلی زیست محیطی دریای های پیرامونی ایران باشد (Pak and Farajzadeh, 2007).  علاوه بر اثرات آلودگی، تقاضای زياد برای بهره برداری از سرزمین های ساحلی پیامد های محیط زیستی دیگری را نیز بدنبال دارد که کاهش تنوع زيستی، کاهش منابع زنده، تخريب زمین های ساحلی، فرسايش کرانه ها، رسوب گذاری در دهانه رودخانه ها، پرشدن تالاب های ساحلی  آن جمله اند  (Iran IZM report 2014, PMO).. 

بعنوان یک راه حل درپاسخ به مشکلات فوق الذکر طرح های مدیریت یکپارچه مناطق ساحلی (ICZM) و نیز مطالعات ارزیابی محیط زیستی (EA)  پیش/  حین و پس از اجرای طرح های توسعه ای و عمرانی در سواحل در نظر گرفته می شود. رسیدن به این هدف مهم بویژه در حوزه های تخصصی مختلف مطالعات ICZM همچون مطالعات مديريت زيست محیطی  (EMP) مطالعات مديريت نوارساحلی  (SMP)  مطالعات کاربری زمین (LUP)  نیز  نیازمند شناخت، پایش ، جمع آوری  و ارزیابی داد های و اطلاعات مختلف اقیانوس شناسی( زیستی، فیزیکو شیمیایی، هیدرودینامیک، و زمین شناسی و مورفولوژی سواحل در دریاهای پیرامونی ایران و در سری های زمانی مشخص است. هدفی که بنیان مطالعه پایش حاضر را شکل می دهد.

 


 چاپ   
کلیه حقوق این پورتال متعلق به پژوهشگاه ملی اقیانوس شناسی و علوم جوی است.