EN       : انتخاب زبان
   صفحه اصلی |  اعضای هیأت علمی |  برنامه های علمی | ورود به سايت  |  تماس با ما
 متن خبر
دکتر علی خوش خلق در گفتگو با ایرنا: در صورت وقوع سونامی ۲۰ دقیقه بعد امواج به سواحل مکران می‌رسد

 

تهران- ایرنا- سونامی پدیده‌ ای است که در صورت وقوع تلفات جانی و مالی زیادی به بار می‌ آورد، سواحل مکران کشور در حاشیه دریای عمان پتانسیل بالایی برای وقوع سونامی دارد که در صورت رخداد حداکثر ۲۰ دقیقه بعد موج سونامی به سواحل ما می‌ رسد که فرصت زیادی نیست بنابراین انجام کارهای زیربنایی مانند ساخت‌ و سازهای ایمن و آشنایی مردم با خطر آن می‌ تواند تا حد زیادی از بروز تلفات جلوگیری کند.

یک روز گرم و آفتابی است؛ زیر سایبانی در کنار ساحل دریا نشسته‌ای و به دور دست نگاه می‌ کنی؛ ناگهان به نظر می‌ رسد دل دریا در حال ترکیدن است و شروع می‌ کند به تکان های شدید گویا هرچه در دلش مانده را می‌ خواهد بیرون بریزد، بعد از مدتی موج‌ هایی از دور نمایان می‌ شود؛ به نظر می‌ رسد سربازانی در یک خط به سمت ساحل در حرکتند؛ اما اینها موج های بزرگی هستند که در فاصله زمانی کوتاهی خود را به ساحل می‌ رسانند و در چشم به‌ هم‌زدنی تمام دست رنج چند ساله‌ ات را نابود می‌ کنند، این سونامی است.

حتما در چند سال اخیر واژه سونامی را زیاد شنیده‌ اید، سونامی که به آن موج‌ های وابسته به زمین‌ لرزه نیز می‌ گویند، به طور کلی به امواجی گفته می‌ شود که در اثر جابه‌جایی حجم بسیار عظیمی از آب در دریاها و اقیانوس‌ ها به وجود می‌ آید. زمین‌ لرزه‌های زیر دریا، فوران‌ های آتشفشانی و سایر انفجارهای زمینی، فرو افتادن یخچال‌ ها و اثرات شهاب‌ سنگ‌ ها باعث بالا و پایین رفتن آب با حجم بسیار زیادی می‌ شود.

اکنون بیش از ۴۰ درصد جمعیت جهان در فاصله کمتر از یکصد کیلومتر از سواحل دریا زندگی می‌کنند؛ بنابراین بخش قابل توجهی از جمعیت جهان ساحل‌نشینند که در برخی از این مناطق ساحلی خطر وقوع سونامی وجود دارد.

در واقع سونامی یکی از خطرات مهم دریایی است که توجه به افزایش جمعیت در مناطق ساحلی بیش از پیش اهمیت یافته است که با در نظر گرفتن اهمیت موضوع کمیته دوم سازمان ملل متحد در امور مالی و اقتصادی، قطعنامه پیشنهادی ژاپن برای انتخاب پنجم نوامبر (۱۴ آبان) را به عنوان روز جهانی آگاهی از خطر سونامی به تصویب رساند، در واقع  ۵ نوامبر سال ۱۸۵۴ یکی از ساحل‌ نشینان ژاپن نشانه‌ ای از وقوع سونامی مشاهده کرد، یکی از نشانه‌ های وقوع سونامی در برخی مناطق این است که قبل از وقوع آن آب دریا پس‌ رفت خیلی سریع خواهد داشت که این کشاورز ژاپنی این اتفاق را دید و متوجه شد که موج سونامی بلافاصه خواهد آمد برای همین منظور مزرعه خود را آتش زد تا از این طریق به بقیه ساحل‌ نشینان هشدار دهد که خطر در راه است و فرار کنند که مناسبت به پاسداشت این آگاهی‌ بخشی سازمان ملل در سال ۲۰۱۵، تاریخ ۵ نوامبر را روز جهانی آگاهی‌ بخشی از سونامی نام گذاری کرد.

موارد متعددی از وقوع سونامی در گوشه و کنار جهان به ویژه در اقیانوس آرام و اقیانوس هند اتفاق افتاده است و کشورهایی مانند اندونزی، ژاپن، شیلی، پرتقال، آمریکا، روسیه، پرو، هند، تایلند، مالزی، نیکاراگوئه، مکزیک، گینه نو، سومالی، سریلانکا، مالدیو، کنیا، تانزانیا و یونان بیش از سایر کشورها از آن آسیب دیده‌اند.

در ایران، احتمال وقوع سونامی به اندازه زلزله، توفان، سیل، خشکسالی و سایر مخاطرات طبیعی نیست اما سوابق تاریخی نشان از وقوع آن در عمان و سواحل مکران است و بررسی‌ ها نشان می‌دهد این مناطق در گذشته چندین حادثه سونامی را تجربه کرده‌ اند. مهم‌ ترین آنها حادثه نوامبر سال ۱۹۴۵ میلادی بود که تلفات جانی و مالی زیادی به  همراه داشت.

یکی از قدیمی‌ ترین سونامی در منطقه مکران ۳۲۶ سال قبل از میلاد بر اثر زلزله‌ ای که بزرگی آن حدود ۷ تا ۸ ریشتر بود، اتفاق افتاد. همچنین در کتاب‌ های تاریخ آمده که بندر بزرگ و پهناور سیراف در جنوب ایران تا سده چهارم هجری و عصر دیلمیان بندری آباد و پررونق بوده و ناگهان بر اثر زمین‌ لرزه‌ ای، قسمت بزرگی از شهر به زیر آب رفته که آثار آن هنوز هم مورد توجه باستان‌ شناسان ایرانی و خارجی است. آیا سونامی، سیراف را ویران کرد و به زیر آب برد پاسخ این سوال را باید در پژوهش‌ های آینده یافت.

هر چند امروزه پیشرفت‌ های زیادی در زمینه پیش‌ بینی در علوم دریایی و مخاطرات آن حاصل شده اما از آنجا که سونامی پدیده‌ ای است که چهره‌ های متفاوتی از خود نشان می‌ دهد، پیش‌ بینی‌ ها در این زمینه کامل نیست و در مواردی می‌ تواند اشتباه باشد، در ایران نیز در زمینه مخاطرات دریایی پیشرفت‌ های خوبی به دست آمده است اما بنا به گفته رئیس مرکز ملی پیش‌ بینی و هشدار مخاطرات دریایی پژوهشگاه ملی اقیانوس‌ شناسی و علوم جوی کافی نیست و باید با تامین اعتبارات لازم به یک سامانه هشدار یکپارچه سونامی دست یابیم.

علی خوش خلق روز سه‌ شنبه در گفت و گو با خبرنگار علمی ایرنا با اشاره به سابقه نامگذاری این روز گفت: از سال ۱۹۹۶ تا به امروز حدود ۲۵۰ هزار نفر در اثر سونامی در حدود ۲۱ کشور جان خود را از دست دادند بنابراین نیاز است که جوامع بین‌ المللی و کشورها به این پدیده بیشتر توجه داشته باشند هر چند که سونامی با فراوانی رخداد پایین با دوره زمانی زیاد شکل می‌ گیرد اما اگر اتفاق بیفتد تلفات قابل توجهی خواهد داشت.

وی ادامه داد: سواحل مکران در کشور ما پتانسیل ایجاد سونامی را دارد، آخرین سونامی جدی که در این منطقه رخ داد در سال ۱۹۴۵ بود که طبق آمارها یک زلزله ۸.۱ ریشتری موجب ایجاد این سونامی شد که تقریبا حدود ۴ هزار نفر در پاکستان و ایران تلفات داشت بنابراین مهم است که با توجه به برنامه‌ های توسعه‌ ای که در سواحل مکران به خصوص در آینده خواهیم داشت بحث سونامی را جدی‌ تر بگیریم البته نمی‌ توانیم مانع وقوع آن شویم اما می‌ توانیم با اندیشیدن تدابیری، مخاطرات و خسارات ناشی از وقوع سونامی را کاهش دهیم.

خوش خلق اظهار داشت: با توجه به اینکه این منطقه خیلی نزدیک سواحل مکران ما است یعنی شاید حدود ۱۰۰ کیلومتر فاصله داشته باشد، بنابراین اگر سونامی رخ دهد متاسفانه طی حداکثر ۲۰ دقیقه موج سونامی را در سواحل خود خواهیم داشت بنابراین فرصت زیادی نداریم که بتوانیم کارهای پیشگیرانه انجام دهیم، بهترین کار این است که مردم را از قبل با نشانه‌ های طبیعی وقوع سونامی آشنا کنیم، ساخت و سازها را بر اساس در نظر گرفتن خطر سونامی انجام دهیم و مناطق ساحلی را ایمن کنیم.

رئیس مرکز ملی پیش‌ بینی و هشدار مخاطرات دریایی پژوهشگاه ملی اقیانوس‌ شناسی و علوم جوی گفت: در این زمینه کارهای خوبی در پژوهشگاه انجام شده است، در واقع در چند زمینه فعالیت داشتیم که یکی از آنها افزایش آگاهی‌ های مردمی و مسئولان است که بر اساس آن به عنوان مثال در زمان‌ های مختلف بروشورهایی پخش کردیم، همچنین برگزاری کارگاه‌ های آموزشی از دیگر برنامه‌ های پژوهشگاه است که تاکنون چندین کارگاه برگزار کرده‌ ایم، برگزاری دو مانور وقوع سونامی با کشورهای حاشیه اقیانوس هند در سال ۲۰۱۶ و ۲۰۱۸ در چابهار و جاسک از دیگر برنامه‌ ها بود که طی این مانورها در مجموع دو هزار نفر را بر اثر سونامی فرضی به مکان‌ های امن منتقل کردیم.

وی درباره خطر وقوع سونامی در خلیج فارس و دریای عمان توضیح داد: امروزه ثابت شده که خطر وقوع سونامی در دریای عمان بیشتر از خلیج فارس است، در واقع با توجه به عمق کم خلیج فارس و از سوی دیگر عمق زیاد دریای عمان، خطر در ساحل مکران در حاشیه دریای عمان خیلی بیشتر است هر چند اثر سونامی در دریای عمان می‌ تواند موج سونامی را تا بخش‌ هایی از خلیج فارس بکشاند.

خوش خلق ادامه داد: البته یکی از عوامل ایجاد سونامی زمین‌لرزه است، سونامی‌ های دیگری هم داریم که در اثر تغییرات فشار ناگهانی جو ایجاد می‌شود، به عنوان مثال دو سال پیش در «بندر دَیّر» در خلیج فارس پدیده‌ ای داشتیم که موجب آب‌ گرفتگی شد که به آن «متئوسونامی» یعنی سونامی ناشی از تغییرات فشار هوا گفته می‌ شود، بنابراین خلیج فارس را هم باید از نظر اینکه منطقه‌ ای است که می‌ تواند امواج بلند متئوسونامی داشته باشد را هم مورد توجه قرار دهیم.

وی درباره پیشرفت در زمینه پیش‌ بینی و هشدار سونامی در کشور گفت: ار نظر هشدار و پیش‌ بینی به یک سری زیرساخت‌ ها نیاز داریم که هنوز به علت تامین نشدن اعبارات کافی آماده نشده‌ اند اما کارهای بنیادی که می‌ شود برای سیستم هشدار انجام داد را پژوهشگاه تا حدی پیش برده است که یکی از آنها بانک اطلاعاتی و داده‌ های سونامی است که با اجرای بیش از هزار سناریوی فرضی آنرا در پژوهشگاه راه‌ اندازی کردیم که بر اساس آن در صورتی که زلزله‌ای در گسل مکران اتفاق بیفتد توسط موسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران به صورت آنلاین برای این بانک ارسال و توسط نرم‌ افزار بانک داده‌ ها سونامی مربوط به آن مانند ارتفاع یا شدت آن استخراج و اعلام می‌ شود که تاکنون برای بندر چابهار و جاسک تهیه شده است.

خوش خلق اظهار داشت: در مرحله بعدی باید این اطلاعات را به صورت آنلاین به سازمان مدیریت بحران، فرمانداری‌ ها و ساحل‌ نشینان برسانیم که اجرای آن به زیرساخت‌ های اساسی نیاز دارد و برای اجرای آن پیگیر تامین اعتبارات مورد نیاز هستیم اما چون هنوز خطر سونامی از سوی مسئولان جدی گرفته نشده بنابراین تاکنون در تامین اعتبارات زیاد موفق نبوده‌ ایم اما امیدواریم با تامین اعتبارات لازم به یک سامانه کامل و یکپارچه هشدار سونامی دست یابیم.

 


ایجاد کننده : mohammadi
تاریخ انتشار : سه شنبه 14 آبان 1398
تعداد بازدید : 34

بازگشت

  
کلیه حقوق این پورتال متعلق به پژوهشگاه ملی اقیانوس شناسی و علوم جوی است.