EN       : انتخاب زبان
   صفحه اصلی |  اعضای هیأت علمی |  برنامه های علمی | ورود به سايت  |  تماس با ما
 متن خبر
گزارش میزگرد تخصصی بررسی و تحلیل سیلاب ­های اخیر کشور و اثرات آن بر محیط زیست دریایی

 

گزارش " میزگرد تخصصی بررسی و تحلیل سیلاب­های اخیر کشور در سواحل شمالی، جنوبی، دامنه های زاگرس و اثرات آن بر محیط زیست دریایی"

سیل از جمله مخاطرات جوی است که ناشی از برهم کنش جو و اقیانوس است. همه ساله پدیده ی سیل در بیشتر مناطق جهان از جمله کشورمان ایران به وقوع می پیوندد. بر اساس آمار و اطلاعات سازمان ملل متحد، سيلاب از ديدگاه خسارت اولين و از ديدگاه تلفات انساني سومين مخاطره طبيعي كره زمين به شمار مي آيد. در فاصله سال های 2000 تا 2015 ميلادي ميزان تلفات انساني ناشی از سيل و توفان، حدود 20 هزار نفر و تعداد افراد آسيب ديده  حدود 400 میلیون نفر  در جهان بوده است. تحقيقات انجام يافته توسط يونسكو نشان مي‌دهد كه تنها در آسيا همه ساله، طغيان رودخانه ها حدود 4 ميليون هكتار زمين و مزرعه را تخريب و نابود كرده ، جان و زندگي حدود 17 ميليون نفر را تحت تأثير قرار مي‌دهد. 

دپایش و تحقیقات میدانی چند جانبه در نواحی مصبی و دریایی در سه منطقه: خلیج گرگان، بوشهر و خرمشهر به منظور بررسی دبی ورودی آب به دریا و اثرات آن بر محیط های دریایی خبر داد در ادامه نشست موضوع  بررسی علل وقوع این سیلاب ها از منظر هواشناختی و اقلیم شناسی در دستور کار نشست قرار گرفت.  همچنین از منظر زمین شناختی به موضوع علت شدت این سیلاب ها اشاره گردید. با استفاده از تکنیک های سنجش از دور میزان آب گرفتگی مناطق ساحلی و پلوم های ناشی از سیلاب بررسی شد. سپس تاثیر این سیلاب ها بر محیط های آبی نظیر دریای خزر و خلیج فارس توسط  پایش های صورت گرفته بعد از سیلاب و مقایسه آن با قبل از وقوع آن ارائه شد. در نهایت شرکت کنندگان نشست تخصصی ضمن ارایه دیدگاه های خود، راهکارهایی برای مطالعه و کاهش اثرات این مخاطره ارایه دادند 

 

ر پی وقوع بارش های سنگین و کم سابقه از ابتدای سال جاری در استان های شمالی، غربی و جنوب غربی کشور، شاهد بروز سیلاب در این مناطق بوده ایم که موجب وارد آمدن خسارات جانی و مالی بسیاری در کشور شده است.  برای بررسی علمی علل وقوع این سیلاب میزگرد تخصصی " بررسی و تحلیل سیلاب های اخیر کشور در سواحل شمالی، جنوبی، دامنه های زاگرس و اثرات آن بر محیط زیست دریایی " در 24 فروردین ماه 1398 در پژوهشگاه ملی اقیانوس شناسی و علوم جوی با حضور جمعی از مسئولان، استادان دانشگاه، پژوهشگران و کارشناسان دستگاه های اجرایی ( 62 نفر) مرتبط برگزار گردید. 

ابتدای نشست دکتر ابطحی رئیس پژوهشگاه ملی اقیانوس شناسی و علوم جوی، از انجام عملیات

 


سخنران: جناب آقای دکتر ابطحی

موضوع سخنرانی: پایش نواحی ساحلی بعد از وقوع سیلاب

پژوهشگاه ملی اقیانوس شناسی و علوم جوی سه تحقیق میدانی در حوزه های آبی شمال و جنوب کشور برای برررسی علمی جاری شدن سیلاب های اخیر انجام داده و این پایش ها ادامه دارد. دکتر بهروز ابطحی رئیس پژوهشگاه با اعلام این خبر گفت: به دنبال بارندگی های اخیر در نواحی شمالی و جنوبی کشور و افزایش دبی رودخانه های منتهی به دریای خزر، خلیج فارس و دریای عمان، پژوهشگاه ملی اقیانوس شناسی و علوم جوی در قالب سه تیم کارشناسی متشکل از متخصصان حوزه علوم دریایی و جوی، تحقیقات میدانی چند جانبه در نواحی مصبی و دریایی در سه منطقه: خلیج گرگان، بوشهر و خرمشهر را در دست اقدام دارد. همچنین در خصوص تحقیقات میدانی در خلیج گرگان اظهار داشت: در این تحقیق میدانی که به منظور بررسی آثار سیلاب و همچنین تصویربرداری و مشاهده تغیییرات مورفولوژیک ایجاد شده در نواحی مصبی و ساحل کشور انجام شده است، تیم های تحقیقاتی مراکز پژوهشی پژوهشگاه در شمال کشور در مورخ 20و 22 فروردین 98 در خلیج گرگان-مصب گرگان رود اندازه گیری پارامترهای فیزیک، شیمی، زمین شناسی، زیست شناسی و میکروبیولوژی منطقه را انجام داده اند. رئیس پژوهشگاه در خصوص تحقیقات میدانی در نواحی جنوبی کشور نیز گفت: در منطقه بوشهر تیم متخصصان مرکز تحقیقاتی خلیج فارس پژوهشگاه به منظور مطالعه پلوم و دبی آب ورودی از مصب به دریا و مدلسازی های لازم پس از سیلاب اخیر کشور در مصب مند، اندازه گیری های مختلف هیدرولوژی و هیدروبیولوژی را در حوزه های زیست شناسی، فیزیک، زمین شناسی و شیمی را انجام خواهد شد. ابطحی در ادامه به سومین تحقیق میدانی با مشارکت دانشگاه علوم و فنون دریایی خرمشهر اشاره کرد و گفت: تیم مشترک تحقیقاتی پژوهشگاه از مرکز بوشهر و دانشگاه خرمشهر در حال برنامه ریزی به منظور انجام نمونه برداری از منطقه اروندرود هستند.  هدف از انجام این تحقیقات میدانی در حوزه های زیست شناسی، زمین شناسی، شیمی دریا، هواشناسی دریا و پارامترهای مرتبط را مطالعه اندازه گیری میزان دبی و اروندرود به خلیج فارس به ویژه پس از سیلاب خوزستان است.


سخنران: جناب آقای مهندس اردکانی- پیشکسوت علم هواشناسی در ایران

موضوع سخنرانی: تحلیل هواشناختی وقوع سیلاب های اخیر در کشور

علت وقوع این سیلاب ها از دیدگاه جوی توسط پیشکسوت علم هواشناسی ایران، جناب آقای مهندس اردکانی انجام شد. ایشان با ارائه ی نقشه-های هواشناسی از سطح زمین تا سطوح بالای جو دو رویداد سیل استان گلستان و سیلاب جنوب غرب ایران را تشریح نمودند. 

سیل استان گلستان

نقشه های سطح زمین بیانگر استقرار مرکز کم فشاری در جنوب دریاچه آرال است که استان گلستان و بخش های شرقی استان مازندران را تحت تاثیر قرار داده که باعث ایجاد ناپایداری در این مناطق شده است. نقشه های سطوح میانی جو (سطح 500 هکتوپاسکال- حدود 5000 هزار متر بالاتر از سطح زمین) استقرار ناوه-ای را در شمال کشور نشان می دهد که این ناوه دو تایی است که انرژی بسیاری با آن همراهی می نماید. بخش های جنوب شرقی دریای خزر به شدت تحت تاثیر این امواج قرار گرفته بودند. بررسی جریانات تراز 850 هکتوپاسکال (نزدیک سطح زمین) نشانگر انتقال رطوبت از سوی دریای خزر به سمت سواحل جنوبی بوده است (شکل 1).

   

 

شکل 1: فشار متوسط سطح دریا بر حسب هکتوپاسکال، ارتفاع ژئوپتانسیلی تراز 500 هکتوپاسکال برحسب ژئوپتانسیل متر و جریان در سطح 850 هکتوپاسکال مورخ 28 اسفند ماه 1397.

سیل جنوب غرب ایران

منشا سیل جنوب غرب ایران سامانه کم فشاری است که در کشور عراق واقع شده و بسیار پرقدرت است. در سطوح میانی جو، موجی (ناوه) در شرق مدیترانه و شمال دریای سرخ واقع شده است که بخش ناپایدار آن جنوب غرب ایران را به شدت تحت تاثیر قرار داده است. سرعت باد زیاد در تراز 300 هکتوپاسکال (سطوح بالای جو) نشان از وجود جت جنب حاره در منطقه ناپایداری دارد که این باعث تقویت مرکز کم فشار سطح زمین و ایجاد حرکات صعودی در جو و تشکیل ابر و بارش شده است.  نقشه جریانات تراز 850 هکتوپاسکال نشان¬ دهنده¬ی انتقال رطوبت بسیار زیاد از سوی اقیانوس هند به جنوب غرب ایران است. همچنین همگرایی رطوبت در این منطقه توسط دریای سرخ و مدیترانه نیز دیده می¬شود (شکل 2). 

   

   

شکل 2: فشار متوسط سطح دریا بر حسب هکتوپاسکال، ارتفاع ژئوپتانسیلی تراز 500 هکتوپاسکال برحسب ژئوپتانسیل متر، جت تراز 300 هکتوپاسکال  و جریان در سطح 850 هکتوپاسکال مورخ 5 فروردین ماه 1398.


سخنران: جناب آقای مهندس عابد- اداره کل هواشناسی استان گیلان

موضوع سخنرانی: سیلاب های اخیر در استان گیلان

 جناب آقای مهندس عابد از اداره هواشناسی استان گیلان، سیلاب های صورت گرفته در استان گیلان را از منظر آماری تشریح نمودند تا الگویی برای آشنایی با فراوانی سیلاب های کشور باشد. همچنین ایشان علاوه بر میزان بارش تجمعی که باعث سیلاب می گردد، شدت و مدت زمان بارش را عامل مهمی در وقوع سیلاب بیان نمودند. 

شکل شماره 3، بارش با شدت زیاد در ساعت 13 ظهر روز جمعه 14 مهر 1397 در رودسر را نشان می دهد، شدت بارش در 90 دقیقه اول بارندگی بسیار قابل توجه بوده است به طوری که 177 میلی متر باران در طی یک ساعت و چهل دقیقه بارید به عبارتی به طور میانگین هر 10 دقیقه 7/17 میلی متر بارش بارید. بین ساعت 14:00 تا 14:10 دقیقه 2/23 میلی متر بارش ثبت گردید که شدیدترین بارش ثبت شده در این موج، بارشی برای ایستگاه  هواشناسی رودسر بوده است. همچنین از تبعات منفی سیلاب بر محیط های آبی از جمله ورود سم و کود به همراه رسوبات به داخل دریا صحبت نمودند.


 شکل 3: شدت و مدت بارندگی در سیلاب رودسر، 1397.

 

سخنران: احمد لاهیجان‌زاده- سرپرست معاونت محیط زیست دریایی سازمان حفاظت محیط زیست

موضوع: ارایه گزارش از آخرین وضعیت سیلاب ه

ضمن ارایه گزارشی از آخرین وضعیت سیلاب در استان خوزستان، اقدامات انجام گرفته برای مدیریت سیلاب ها توسط دستگاه های مختلف اجرایی و نیروهای امدادرسان و دستگاه های اجرایی ارایه نمود.همچنین توضیحاتی در خصوص آخرین وضعیت آبگیری تالابهای استان خوزستان ازجمله تالاب هورالعظیم و شادگان را ارایه نمود.

 


سخنران: سرکار خانم دکتر لک- سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور

موضوع سخنرانی: سیل و زمین شناسی، اثرپذیری و اثر گذاری

سرکار خانم دکتر لک شناخت رفتار فرسایش و رسوب گذاری در رودخانه ها را تشریح نموده و مدیریت زون بندی دشت سیلابی و یا ایجاد زهکشی در زیرمناطق شهری را امری لازم برای مدیریت سیلاب بیان نمودند. همچنین عوامل اثرگذار بر رخداد سیل را علاوه بر الگوی بارش، توپوگرافی منطقه، مورفولوژی رود، جنس و اندازه رسوبات داخل و حاشیه کانال رود (بار بستر و بار معلق)، جنس، درز و شکاف و میزان هوازدگی سنگهای رخنمونهای بالادست حوضه، میزان نفوذپذیری حوضه که مرتبط با جنس سنگ ها و گسل ها است، شیب زمین و آبراهه ها، میزان هوازدگی سنگ های حوضه آبریز، شکل حوضه و مولفه های هیدرولوژی، مقطع آبراهه و رودخانه و مولفه های هیدرولیک،  استقرار پوشش گیاهی و وضعیت قرارگیری منطقه بعد از دوره خشکسالی و یا تر سالی معرفی نمودند. 

علل وقوع سیل شیراز را علاوه بر الگوهای جوی، از دستکاری حساب نشده و خطرناک در طبیعت بیان نمودند که به طور مشخص به پرکردن آبراهه موجود در پای دروازه قرآن شیراز باز می‌گردد. در نتیجه حجم زیاد رواناب آمده از بالادست به جای گذر از مسیر طبیعی خود، از تنها مسیر موجود به بیرون سرریز کرده و جان تعدادی از هم‌میهنان را گرفت و آسیب‌های زیادی نیز به بار آورد. در این رویداد با حذف دستکاری‌های انجام شده هرگز چنین رویداد هولناکی رخ نمی‌داد.

 

شکل 4: زیر حوضه آبریز دروازه قرآن به رنگ قرمز و خطوط آبی پر رنگ آبراهه های حوضه و  رنگ آبی کم رنگ محل بالا آمدن آب و سریز آن و رخداد سیل دروازه قرآن را نشان می دهد.




سخنران: جناب آقای دکتر کبیری- پژوهشگاه ملی اقیانوس شناسی و علوم جوی

موضوع سخنرانی: گسترده سیلاب ها در مناطق گلستان و خوزستان و پلوم های ساحلی آن ها

در این بخش از میزگرد به توانایی روش های فناوری سنجش از دور در تعیین میزان آب گرفتگی مناطق آسیب دیده از سیلاب و آشکارسازی پلوم های ساحلی آن ها پرداخته شد. ¬وضعیت مناطق سیل زده در شمال و جنوب کشور در شکل های 5 و 6 مشاهده می گردد. 


   

شکل 5: وضعیت آبگرفتگی قبل و بعد از سیلاب در استان گلستان

   

شکل 6: وضعیت تالاب هورالعظیم قبل و بعد از سیلاب

 

سخنران: جناب آقای دکتر مقصودلو- پژوهشگاه ملی اقیانوس شناسی و علوم جوی

موضوع سخنرانی: اثر سیلاب  گلستان بر خلیج گرگان


 اندازه گیری پارامترهای فیزیکی آب در خلیج گرگان با استفاده از دستگاه CTD و اندازه گیری مشخصات جریان بعد از سیلاب توسط محققان پژوهشگاه صورت گرفت که نتایج آن به شرح ذیل ارائه می گردد:

کاهش حدود 6 واحدی شوری در ایستگاه های اندازه گیری در مقایسه با دوره اندازه گیری قبل سیلاب

تشکیل لایه حدود نیم متری با شوری حدود psu8 و لایه زیرین با شوری بیش ازpsu12

در برخی از ایستگاه ها که دور از دهانه رودخانه ها هستند میزان شوری به بیش از psu15 می رسد.

افزایش قابل توجه کلروفیل-آ و کدری آب در اکثر ایستگاهها

حداکثر سرعت جریان اندازه گیری شده به کمتر از 6 سانتی متر بر ثانیه می رسد.


شکل 7: محققین پژوهشگاه در حین انجام عملیات میدانی

 

تقدیر از پیشکسوت علم هواشناسی ایران

در این میزگرد، به پاس زحمات 60 ساله ی پیشکسوت علم هواشناسی ایران، استاد ارجمند جناب آقای مهندس اردکانی تشکر و قدردانی به عمل آمد. ایشان 30 سال سابقه خدمت در سازمان هواشناسی کشور دارند. همچنین مدرس علم هواشناسی در موسسه ژئوفیزیک، دانشکده صنعت هواپیمایی و دانشکده علوم و فنون دریایی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال بوده اند. 


جمع بندی

در انتهای این میزگرد تخصصی، شرکت کنندگان به بحث و تبادل نظر پرداختند و مطالب ارائه شده توسط سخنرانان جمع بندی شد. راهکارهای کاهش اثرات سیلاب برای تصمیم گیری مسئولان کشور در این حوزه به شرح ذیل ارائه می گردد: 

تهیه نقشه راه برای مدیریت سیلاب در کشور- از مهمترین دستاوردهای این نشست پیشنهاد تهیه نقشه راه مدیریت سیلاب بود. این پیشنهاد  برای جلوگیری از کارهای جزیره ای و موازی کاری بیان شد.

مشارکت حداکثری دانشگاهیان و محققان در امور زیربنایی کشور (مدیریت مخاطرات طبیعی)

دادن آگاهی  همراه با امید به مسئولین و عموم مردم توسط محققان و صاحب نظران

آینده نگری برای کاهش اثر مخاطرات و سازگاری با اثرات مخرب آن

تداوم این نشست ها جهت همکاری بیشتر سازمان های اجرایی و مراکز علمی

ضرورت پایش جو و محیط های دریایی و سرمایه گذاری بر روی آن توسط دولت محترم جمهوری اسلامی ایران 

 

 


ایجاد کننده : mohammadi
تاریخ انتشار : يکشنبه 25 فروردين 1398
تعداد بازدید : 307

بازگشت

  
کلیه حقوق این پورتال متعلق به پژوهشگاه ملی اقیانوس شناسی و علوم جوی است.