EN       : انتخاب زبان
   صفحه اصلی |  اعضای هیأت علمی |  برنامه های علمی | ورود به سايت  |  تماس با ما
 متن خبر
علم اقیانوس شناسی از هوا فضا مهم‌تر است

 

رئیس مؤسسه اقیانوس شناسی کشور:

علم اقیانوس شناسی از هوا فضا مهم تر است

 

گروه شهری-محمود مصدق: رشد علمی در ابعاد مختلف از جمله در زمینه اقیانوس شناسی و صنعت دریانوردی برای پیشرفت حاکمیتی و شکوفایی اقتصادی کشور امری ضروری است.

بویژه اگر بدانیم با گرم تر شدن کره زمین و شروع به آب شدن یخ قطب ها تراز آب اقیانوس ها و دریاها درحال بالا آمدن است که این عامل خود می تواند بر تغییرات اقلیمی اثر بگذارد و مخاطراتی ایجاد کند.

ایران به دلیل برخورداری از 5800 کیلومتر مرز دریایی فرصت مناسبی دارد تا با رشد تحقیقات علمی خود و شناخت بهتر محیط دریاها و همچنین استفاده از دریاهای مشترک که 50 درصد سطح کره خاکی را تشکیل می دهند علاوه بر دفع خطرات احتمالی ناشی از تغییرات اقلیمی از معادن و منابع زیر آبهای آزاد بهره ببرد و همچون بسیاری از کشورهای دیگر درآمدزایی کند.

با این وجود اما اکنون دورنمای تحقق چنین اهداف مهمی چندان روشن نیست چون برغم آنکه کشورمان از شمال و جنوب به دریاهای مهم و استراتژیک راه دارند ولی حضوری جدی در دریاها نداشته و از این حوزه بر خلاف هوا فضا مغفول مانده است.

گفتگوی قدس با دکتر «وحید چگینی» فارغ التحصیل رشته دکترای مهندسی سواحل و سازه های دریایی از دانشگاه New South Wales استرالیا و رئیس مؤسسه ملی اقیانوس شناسی کشور شما را بیشتر با این مباحث آشنا می کند.

*آقای دکتر، دانشمندان از تغییرات اقلیمی در سطح گسترده، گرم تر شدن کره زمین، آب شدن یخ قطب ها و به تبع آن بالا آمدن آب دریاها خبر می دهند، تأثیرات این پدیده ها را بر دریاها و سواحل کشورمان چگونه ارزیابی می کنید؟

**الان یکی از چهار موضوع اصلی که کمیسیون بین دولتی اقیانوس شناسی (IOC) بعنوان برنامه میان مدت و راهبردی اش پیگیری می کند بحث تغییر اقلیم و تأثیر آن بر اقیانوس های جهان و بالعکس تأثیر اقیانوس ها بر تغییر اقلیم است. اقیانوس ها و دریاهای حاشیه آنها تأثیر شگرفی بر تغییر اقلیم دارند. در واقع با تابش آفتاب بر سطح اقیانوس ها و دریاها و فعل و انفعالاتی که در این رابطه صورت می گیرد و گردش آبی که ناشی از اختلاف دما و چگالی حاصل از آن است روی آب و هوای جهان از جمله ذوب شدن یخ قطب تأثیر دارد. بنابراین توجه به بحث اقیانوس شناسی و مشخص کردن نحوه گردش آب در اقیانوس ها و دریاها حائز اهمیت است و باید حتماً در بحث تغییر اقلیم به این موضوع توجه شود. به همین دلیل در اقیانوس ها و دریاها دستگاههایی به نام «ARGO» نصب کردند تا شناخت بهتری از تغییر اقلیم داشته باشند. اما درخصوص آب شدن یخ قطب ها عرض کنم که این مهمترین پدیده ای است که دارد اتفاق می افتد و کمترین تبعاتش اینست که تراز آب جهانی افزایش می یابد و پیش بینی می شود بعضی از جزایر از جمله «مالدیو» در چند قرن آینده زیر آب بروند. تأثیر تغییر اقلیم بر کشورها هم به صورت مستقیم و غیرمستقیم خواهد بود. یعنی خلیج فارس و دریای عمان ما به طور مستقیم تحت تأثیر این پدیده قرار می گیرند.

البته به چند شکل، اول اینکه، تراز آب به تدریج افزایش می یابد، دوم اینکه بعلت تغییر اقلیم بادهای سهمگین و طوفان های حاره ای شدیدی در دریای عمان رخ می دهند. در نتیجه می توانند بعنوان یک مخاطره دریایی مطرح شوند و ما شاهد حوادثی نظیر طوفان «گونو» در سه سال قبل باشیم. علاوه بر این تغییر اقلیم باعث می شود تا موجوداتی که نسبت به افزایش دمای کره زمین حساس هستند، مثل مرجان ها از بین بروند و روند تخم گذاری ماهیان و به تبع آن تولید غذا به خطر بیفتد. تأثیر غیرمستقیم پدیده یاد شده روی دریای خزر است. چون تغییر اقلیم در آنجا باعث تغییر دوره تر سالی و خشک سالی می شود. بنابراین می توان گفت، تغییر اقلیم بر روی هر سه دریای پیرامونی کشورمان تأثیر خواهد گذاشت همانطور که بر کل جهان تأثیر می گذارد.

*جنابعالی از تلاش های کمیسیون بین دولتی اقیانوس شناسی برای پیگیری بحث تغییرات اقلیمی گفتید سوال اینست که در سطح ملی مؤسسه متبوع شما و سایر سازمان های مربوطه چه اقداماتی در این خصوص انجام داده اید؟

**خب. ما روی این موضوع به طور جدی داریم تحقیق می کنیم. اولاً کمیته ملی اقیانوس شناسی با همکاری سازمان های دیگر دریایی مثل هواشناسی، محیط زیست، بنادر و دریانوردی، زمین شناسی، کارگروه هایی تشکیل داد، که یکی از آنها کارگروه تغییر اقلیم است. لذا این پدیده از سوی این کارگروه هم پیگیری می شود. ما هم یک گروه تحقیقاتی خاصی تشکیل دادیم تا روی بحث اثر تغییر اقلیم روی تغییر تراز آب دریاچه های داخلی و بویژه دریای خزر کار کند.

*تا به حال به نتایج قابل توجهی هم رسیده اید؟

**بله. محققین ما توانستند تغییرات تراز آب را در دوران های قدیم بدست بیاورند و در مجلات معتبر جهان و ISI به چاپ برسانند.

*با توجه به ضرورت بررسی و شناخت درست و علمی اقیانوس ها و دریاها لطفاً بفرمایید جمهوری اسلامی ایران از لحاظ توان علمی، تحقیقاتی و همچنین از نظر امکانات و تجهیزات جهت استفاده از دریا چه جایگاهی در سطح منطقه و دنیا دارد؟

**مقوله دریا در کشورمان مغفول مانده است. یعنی توجهی به دریا و منابع دریایی و منافعی که می تواند برای ما داشته باشد، از سوی مسؤولین نمی شود. اگر ما خشکیهای زمین را کنار بگذاریم شاید بیش از 50 درصد سطح زمین که اقیانوس ها و دریاها هستند. اما ما تا حالا اصلاً به این مقوله فکر نکردیم. ما اگر ماهی گیری می کنیم در آبهای اطراف خودمان است. یعنی به یک سری منافعی که در آبهای اطراف مان داریم بسنده کرده ایم. مثل نصب سکو جهت استفاده از نفت و گاز. صنایع دریایی و بنادر ما هم محدود هستند.

البته این موضوع برمی گردد به یک غفلت تاریخی 500 ساله، با این حال چند سالی می شود که داریم به این مقوله توجه می کنیم. در گذشته در کشور فقط رشته های شیلات و دریانوردی را داشتیم آنهم در سطح کم، ولی اکنون دانشگاههای علوم و فنون در حال شکل گیری هستند و گروه علوم و فنون دریایی تشکیل شده است. در رابطه با جایگاه کشورمان باید بگویم که در حال حاضر و با توجه به اهمیت اقیانوس شناسی که همچون هوا فضا و علوم IT یک علم راهبردی محسوب می شود کشورهای بسیاری در این راستا سرمایه گذاری می کنند.بعنوان مثال ایالات متحده آمریکا 150 کشتی تحقیقاتی، دانشگاههای زیاد و تجهیزات و امکانات فراوانی در این زمینه دارد. یا در سطح منطقه، ترکیه 11 شناور تحقیقاتی دارد که از 60 سال قبل از اولین شناورش استفاده می کرد. هند و پاکستان نیز به همین صورت. حتی قطر و کویت نیز هر کدام دارای دو شناور تحقیقاتی در قطب هستند. با این حال اکنون کشور ترکیه و مصر از ما جلوتر هستند ولی ما نسبت به کشورهای عربی منطقه جلوتر هستیم.

*آقای دکتر چگینی علل عقب ماندن کشورمان در رابطه با اقیانوس شناسی و بهره برداری از معادن و منابع آبهای آزاد را در چه چیزهایی می بینید؟

**به نظرم در این خصوص هنوز هم به خوبی به دریا توجه نمی شود. در واقع مجلس، دولت و مسؤولان کشور خیلی به دریاها و اقیانوس ها اهمیت نمی دهند. یکی از علل این موضوع نداشتن فرهنگ دریایی است. یعنی مردم ما با دریا آشنا نیستند حتی کسانی که در سواحل زندگی می کنند. علاوه بر این نخبه های دریایی هم نیامدند به خوبی مسایل دریایی را برای مسؤولان و تصمیم گیران کشور باز کنند تا آنها بهتر به اهمیت دریا فکر کنند.

بعنوان مثال ما الان می بینیم که در برنامه افق 1404 چیزی راجع به دریا نیست. در برنامه پنجم توسعه اقتصادی نیز علیرغم فشاری که ارگانهای دریایی آوردند دولت و مجلس کاری در این زمینه انجام ندادند. حتی در برنامه نقشه جامع علمی کشور هم در ابتدا از بحث اقیانوس شناسی خبری نبود اما بعد با اصرار ما این بحث را در اولویت «ج» آوردند. در حالی که به نظر ما می بایستی در اولویت «الف» قرار می گرفت. چون اقیانوس شناسی اگر از علم هوا فضا مهمتر نباشد کمتر هم نیست. مشکل و یا علت دیگر در این عقب ماندگی وجود مراکز متعدد و انجام کارهای موازی است. در واقع همه کشورها در بحث اقیانوس شناسی یک مؤسسه و یا سازمانی را بعنوان رأس کار در نظر می گیرند. کاری که ما درخصوص هوافضا با راه اندازی یک سازمان برای این بخش انجام دادیم. ولی در اقیانوس شناسی آمدیم 7 تا 10 ارگان دریایی درست کردیم که همه آنها مدعی هستند و بودجه دریافت می کنند بدون اینکه با هم هماهنگ باشند. ضمن اینکه عقب ماندگی کشور در زمینه اقیانوس شناسی یک عامل استعماری هم دارد. به عبارت بهتر روس ها و پرتغالیها و انگلیسی ها سالهای زیادی شمال و جنوب کشورمان را به اشغال خود داشتند و مانع نزدیکی ما به دریا می شدند.

*اظهارات شما نشان می دهد که برای جلوگیری از موازی کاری و پیشرفت علمی وجود سازمانی مستقل برای اقیانوس شناسی ضروری است وگرنه دسترسی به اهداف مورد نظر به آسانی ممکن نخواهد بود.

**بله. دقیقاً به خاطر همین مسایل بوده که ما پیشنهاد تشکیل یک سازمان را برای اقیانوس شناسی و فناوریهای اقیانوسی دادیم. بالاخره باید ساختار این مهم اصلاح و اعتبارات مشخص شود و اگر قرار باشد مؤسسه ملی اقیانوس شناسی و یا هر ارگان دریایی دیگری وظیفه رهبری در این حوزه را بعهده بگیرد باید آنرا به سازمان تبدیل کنند وگرنه ضربه اش را خواهیم خورد. ضربه ای که شاید جبران پذیر نباشد. الان بودجه اقیانوس شناسی کشور بین ارگانها و سازمانهایی که در این زمینه فعالیت هایی دارند تقسیم می شود و برغم آنکه سقف آن از بعضی از کشورهای منطقه بیشتر است چون پراکندگی وظایف خیلی زیاد می باشد مجموعه کارشان برآیندی ندارد.

*آقای دکتر در ابتدای مصاحبه مان جنابعالی به ذوب شدن یخ قطب ها اشاره کردید این در حالی است که یکی از وظایف اصلی مؤسسه متبوعتان انجام پژوهشهای دریایی و مطالعات بنیادی و نظریه پردازی در قلمرو امور اقیانوس است. با این وجود بفرمایید وضعیت ما از لحاظ تحقیقات در قطب شمال و جنوب به چه صورت است.

**تحقیقات ما در قطب به صورت دایمی نبوده است. در واقع در قبل از انقلاب اسلامی افرادی به صورت شخصی برای انجام تحقیقات و پژوهش می رفتند. یعنی یک نفر از کشورمان به طور مرتب در قطب حضور داشت. بعد از انقلاب هم طولانی ترین مدتی که یک پژوهشگر از مؤسسه اقیانوس شناسی در قطب جنوب حضور داشته و درخصوص زیست شناسی دریا تحقیق کرده سه ماه بوده است.

از این رو ما یک تجربه هم در قطب داریم که کافی نیست و باید با روابطی که با بعضی از کشورها مثل برزیل، روسیه و هند داریم به آنجا برویم و پس از آموزش نیروهایمان یک پایگاه دایمی برای خود دایر کنیم. بهرحال قطب جنوب سرزمین پهناوری با مساحتی بین اروپا و آفریقا است که در صورت ذوب شدن یخ آن در قرن های آینده علاوه بر ذخایر منابع مختلف از لحاظ راهبردی برای کشورها اهمیت پیدا می کند. چون کشورها می توانند به جایی دست پیدا کنند که شاید با سرزمینشان خیلی فاصله داشته باشد اما بتوانند در آن پایگاه تحقیقاتی بزنند.

*پس بر خلاف قطب شمال هنوز ورود به قطب جنوب و ایجاد پایگاه تحقیقاتی در آن آزاد است.

**بله. همینطور است. الان 40 کشور دنیا معاهده جنوبگان را امضاء کردند. ولی ما تاکنون به این معاهده نپیوستیم. در واقع کسی ضرورت آن را برای مسؤولان طرح نکرده بود تا آنها بفکر انجام چنین کاری بیفتند. بنابراین مؤسسه ملی اقیانوس شناسی به خاطر اهمیت موضوع پیشنهاد تأسیس مرکز ملی تحقیقات جنوبگان و ایجاد پایگاه جمهوری اسلامی را در جنوبگان به وزارت علوم، تحقیقات و فناوری داده و امید است دولت و مجلس شورای اسلامی نیز آنرا تصویب کنند تا هر چه زودتر به این معاهده بپیوندیم و در قطب جنوب به پایگاه تحقیقاتی برسیم.

البته برای انجام این کار علاوه بر موافقت دولت و مجلس شورای اسلامی و همچنین کشورهای عضو معاهده یاد شده نیاز به یک شناور اقیانوس پیما به طول 100 متر که مجهز به یخ شکن باشد داریم. ناگفته نماند ساخت چنین شناوری و ایجاد پایگاه تحقیقاتی حدود 110 میلیارد تومان بودجه و حداقل 5 سال زمان می خواهد. بنابراین توصیه جدی ما به دولت و مجلس این است که با تصویب پیشنهاد ما مسیر ورود و حضور ما را در قطب جنوب بازکنند.

*از نیازتان به داشتن یک شناور تحقیقاتی در قطب جنوب گفتید در صورت فراهم شدن چنین شناوری آیا برای استفاده از آن مشکلی از بابت کمبود نیروهای آموزش دیده ندارید؟

**درخصوص نیازمان به شناور تحقیقاتی حدود دو سال قبل به ریاست جمهوری نامه زدیم و ایشان هم با درخواست موافقت کردند ولی هنوز معاونت نظارت راهبردی نهاد ریاست جمهوری برای پرداخت پول اقدام نکردند. با این حال ما کار آموزش نیروهایی که باید روی این کشتی تحقیقاتی کار کنند را شروع کردیم. ضمن اینکه مؤسسه اقیانوس شناسی نماینده کشور در شبکه علمی و فناوری اقیانوس شناسی کشورهای اسلامی است و از دوره های آموزشی یونسکو هم استفاده می کند و این امکان را دارد که نیروهایش را برای آموزش های لازم به سایر کشورها بفرستد. خلاصه کلام سطح آموزش ها و تعداد نیروهایمان خوب است اما کافی نیست.

*با توجه به جدی بودن بحث تغییر اقلیم و پیامدهای آن بسیاری از کشورها اقدام به نصب مرکز هشدار مخاطرات دریایی کردند مؤسسه شما برای راه اندازی چنین مرکزی در کشور چه اقداماتی انجام داده است؟

**مؤسسه اقیانوس شناسی برای احداث مرکز هشدار مخاطرات دریایی از ریاست جمهوری درخواست بودجه کرد که مورد موافقت قرار گرفت. اگر چه این بودجه نیز همچون بودجه مورد نیاز تهیه شناور تحقیقاتی هنوز از سوی معاونت نظارت راهبردی نهاد ریاست جمهوری در اختیار ما قرار نگرفت.

*و حرف آخر.

**فقط می خواهم خبری به خوانندگان شما بدهم و آن اینکه طرحی به نام برنامه صنایع بزرگ اقیانوسی به دولت دادیم و معتقدیم اگر به سمت ایجاد این صنایع برویم با استفاده از خاصیتی که در آب اقیانوس ها و دریاهایی نظیر دریای عمان با سه هزار متر عمق وجود دارد می توانیم تحولی بزرگ در زندگی و سطح معیشت و رفاه مردم بوجود بیاوریم، نقشی که در عسلویه ایجاد کردیم.

 


ایجاد کننده : admin
تاریخ انتشار : يکشنبه 11 دي 1390
تعداد بازدید : 1906

بازگشت

  
کلیه حقوق این پورتال متعلق به پژوهشگاه ملی اقیانوس شناسی و علوم جوی است.