EN       : انتخاب زبان
   صفحه اصلی |  اعضای هیأت علمی |  برنامه های علمی | ورود به سايت  |  تماس با ما
 متن خبر
گزارش برگزاری چهار سخنرانی در کارگاه آموزشی: «ذرات معلق و آلودگی میکروپلاستیک ها در محیط های دریایی»

 

 

به مناسبت گرامیداشت «روز جهانی اقیانوس»، کارگاه آموزشی با عنوان: «ذرات معلق و آلودگی میکروپلاستیک ها در محیط های دریایی» با چهار سخنرانی، توسط پژوهشگاه ملی اقیانوس شناسی و علوم جوی برگزار شد.

به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه، در این کارگاه یک روزه که با حضور جمعی از محققان، دانشجویان و اساتید دانشگاه دوشنبه 16 خرداد به صورت مجازی برگزار شد، چهار عناوین سخنرانی:  پایش ماهواره ای ذرات معلق در آب‌های ساحلی و فراساحلی- روش‌های نمونه برداری و آنالیز ذرات معلق در محیط‌های دریایی- بحران آلودگی پلاستیک، حقایق و اطلاعات در خلیج فارس و دریای عمان- میکروپلاستیک در محیط‌های دریایی: کلیات، روش‌های نمونه‌برداری و آنالیز ، به ترتیب توسط آقایان دکتر غلامرضا محمدپور، دکتر حمید ارشادی فر، دکتر ابوالفضل ناجی و دکتر کمال الدین کر ارایه گردید.

در بخش اول این کارگاه دکتر غلامرضا محمدپور وجود آبزیان، پلانکتون‌ها و فیتوپلانکتون‌ها برای محیط‌زیست را بسیار ضروری خواند و گفت: حفاظت آبزیان، پلانکتون‌ها و فیتوپلانکتون‌ها باید در زمره اقدامات اساسی دستگاه های متولی باشد در این میان پایش آنها در آبهای خلیج‌فارس و دریای عمان راهی درست برای حفاظت است چون با این کار آبزیان بهتر مدیریت می شوند. هر جایی که پلانکتون‌ها حضور دارند، ماهیان بزرگتر و نهنگ‌ها و سایر آبزیان را به سوی خود می‌کشند و به منظور حفظ و حفاظت از محیط‌های آبی بررسی ذرات معلق بسیار حیاتی است.

محمدپور اظهار داشت: یکی از روش‌های رصد و پایش ذرات معلق، روش سنجش از راه دور است که می‌توان با هزینه‌های کم و یا بدون هزینه به طور دائمی ذرات معلق و وضعیت آبزیان منطقه‌ای را پایش کرد. پروژه‌های بسیار در سطح دنیا اجرایی می‌شود که متاسفانه ایران در هیچ کدام از این طرح‌ها سهمی ندارد. این پروژه‌ها طرح ارزیابی "هواریزها" به منظور پایش شرایط آب و هوایی ساحلی و فیتوپلانکتون‌ها می‌باشند. ۳۰ درصد از بارش‌های کل کره زمین به دلیل وجود فیتوپلانکتون‌ها است؛ چرا که وقتی این موجودات در سطح آب شناور هستند در صورت مواج شدن دریا، وارد جریان‌های هوا می‌شوند و از آنجایی که این جانداران، آب‌دوست و نم‌دوست هستند، به صورت ذره‌ هسته‌ای چگالش ابر عمل می‌کنند. در حال حاضر در این زمینه پروژه مشترکی میان "اِسا" (سازمان فضایی اروپا) و "ژاکسا" (آژانس کاوش‌های هوافضای ژاپن) در حال اجرا است.

وی معتقد است که پایش فیتوپلانکتون‌ها، زئوپلانکتون‌ها، باکتری‌ها و مواد مغذی برای ما بسیار مهم است، بر اساس اطلاعاتی که در این پایش‌ها به دست می‌آید، می‌توان آگاهی‌های لازم را به شناورها برای عدم تردد به مناطقی که با کمبود مواد مغذی مواجه هستند، ارائه داد و در این زمینه ماهواره‌ها بهترین روش برای پایش محیط‌های آبی هستند. امروزه تعریف سواد تغییر یافته است و امروزه استفاده و بهره‌گیری از دانش روز سواد محسوب می‌شود و با استفاده از دانش است که می‌توان با هزینه‌های کم، دریا را پایش کرد.

دکتر ارشادی فر به عنوان سخنران دوم این کارگاه در ابتدای سخنرانیش نکاتی را در خصوص ذرات معلق در محیط های دریایی بیان کرد و گفت: به طور عملی ذرات  معلق در محیط­های دریایی به توده­ای اطلاق می­شود که توسط فیلتر ( قطر چشمه معمولا 45/0 میکرون) نگه داشته شود. نشست گرد و غبار جو، ورودی رودخانه­ها و باز تعلیق رسوبات از جمله منابع خارجی ذرات معلق در ستون آب هستند در حالی که منابع داخلی شامل  تولید بیولوژیکی ذرات مواد آلي (POM)، کربنات کلسيم (CaCO3) و رسوبات اوپال، و  هم چنین رسوب زایی درجا می­باشد. سطح مواد معلق مکان مناسبی برای به دام افتادن و تجمع بسیاری از عناصر و هم چنین آلاینده­های آلی و میکروارگانیسم­هاست. تعیین عناصر اصلی شامل کربن (آلی و معدنی)، سیلسیم (بیوژنیک و لیتوژنیک)،  آلومینیوم، منیزیم و آهن، نیتروژن و فسفر  و در نتیجه ترکیب توده­ای ذرات معلق می­تواند به تعین منشا (طبیعی یا بشرزاد) و سابقه این ذرات کمک کند.

ارشادی فر افزود: صنایع و فعالیتهای مختلف در ارتباط با دریا از جمله توسعه بنادر و اسکله ها، صنعت صید، پرورش آبزیان در قفس، شیرین سازی آب و اکوتوریسم دریایی تحت تاثیر ذرات معلق قرار می­گیرند. عوامل بشرزاد در نتیجه افزایش جمعیت و فاضلاب­های شهری، فعالیت­های گسترده اکتشاف و استخراج نفت و گاز، افزایش ترافیک دریایی،   توسعه بنادر و عملیات لایروبی اسکله­ها بر میزان و ترکیب ذرات معلق تاثیرگذار هستند..  افزایش کدورت آب باعث کاهش تولیدات اولیه و نیز موجب بسته شدن مجراهای آبششی آبزیان و خفگی، کاهش قدرت دید، تغذیه و تقلیل فرآیند فتوسنتزی می­شود.

وی تصریح کرد: علیرغم مطالعات فراوان بر مواد محلول در ستون آب در آبهای پیرامونی ایران، مطالعات بر روی ژئوشیمیایی ذرات معلق و   بررسی احتمال آلودگی آنها به فلزات سنگین و یا ترکیبات آلی هیدروکربنی حتی در مناطق ساحلی محدود است. این در حالی است که درک کاملتر از فرایندهای بیولوژیکی و ژئوشیمی در این ناحیه مستلزم تعیین کمی مقدار و ترکیب ذرات معلق به عنوان حامل­های ماده و انرژی بین ستون آب، جو و رسوبات بستر است.  تصویری جامع از توزیع زمانی-مکانی ذرات معلق  در آبهای پیرامونی اطلاعات پایه را  برای مدیریت صنایع  مختلف دریایی  در راستای توسعه پایدار دریا محور ، فراهم می­کند.

ارشادی فر با اشاره به گسترش روش های مختلف بررسی میزان و ترکیب شیمیایی  ذرات معلق در محیط های دریایی، افزود: روشهای مختلفی از جمله سنجش از دور و همچنین مطالعات میدانی جهت بررسی میزان و ترکیب شیمیایی ذرات معلق در محیط­ های دریایی گسترش یافته است. روش­های میدانی عمدتا شامل روش­های فیلتراسیون و استفاده از تله ­های رسوب­گیری است. تجهیزات متنوعی جهت نمونه ­برداری ذرات معلق در آبهای ساحلی و فراساحلی گسترش یافته است. این تجهیزات می­تواند شامل یک بطری نیسکین ساده (برای آبهای با بار ذرات معلق بالا) و یا پمپ­ های فیلتراسیون درجا (آبهای اقیانوسی با بار ذرات کم) باشد. بطور خلاصه، نمونه­ های آب توسط بطری های نیسکین متصل به روزت در آزمایشگاه شناور از فیلترهای با قطر چشمه متفاوت (همچنین جنس متفاوت) عبور داده می­شوند. فیلترهای حاوی ذرات معلق مهر و موم شده و درون فریزر شناور تا زمان آنالیز نگهداری می­شوند. پس از انتقال به آزمایشگاه در ایستگاه­های اقیانوس­ شناسی فیلتر­ها خشک و توزین می­شوند و نیمرخ­های افقی و عمودی بار ذرات معلق بررسی می­شود. نمونه­ ها سپس توسط میکروسکوپ­ های نوری و الکترونی جهت شناسایی اولیه ذرات مورد بررسی قرار می­گیرند. نمونه ­ها جهت تعیین کمی فازهای مختلف تشکیل دهنده ذرات معلق از جمله مواد آلی، کربنات کلسیم، نیتروژن، فسفر، سیلیس و عناصر ریز مقدار توسط تکنیک های آنالیز عنصری، طیف سنجی و ICP-MS مورد آنالیز قرار می­گیرند. 

در بخش سوم سخنرانی، دکتر ابوالفضل ناجی در مورد ساختار پلاستیک ها مطالبی را عنوان کرد و گفت: ساختار کلی پلاستیک ها (یا پلیمرها) به صورت دسته ای از زنجیره های ماکرومولکولی است، این زنجیره ها از تعداد زیادی مونومر تشکیل شده اند که از طریق واکنش شیمیایی به یکدیگر پیوند خورده اند و توسعه آن به حدی است که زندگی مدرن امروز بدون پلاستیک‌ها غیر ممکن شده است، ولی بشر به دنبال راهکارهایی برای کاهش عوارض و کنترل پلاستیک‌ها و میکروپلاستیک‌ها است.

وی خاطرنشان کرد: از سال ۱۹۵۰ میزان تولید پلاستیک‌ در هر سال ۱.۵ میلیون تن بوده که در حال حاضر این میزان به ۴۰۰ میلیون تن در سال رسیده است و مشاهدات نشان می‌دهد که ارتباط مستقیمی میان افزایش میزان پلاستیک و تولید کربن وجود دارد. این افزایش میزان پلاستیک در حالی است که از سال ۱۹۷۸ پروتکل‌هایی برای کنترل تولید آن اتخاذ شد و تاکنون این دستورالعمل‌ها نه تنها بر کاهش میزان تولید پلاستیک مؤثر نبوده، بلکه میزان تولید آن نیز افزایش یافته است؛ به گونه‌ای که بر اساس برآوردها میزان تولید پلاستیک تا سال ۲۰۵۰ به ۱۲ میلیارد تن خواهد رسید.

ناجی افزود: برآوردها حاکی از آن است که تا قبل از سال ۲۰۵۰ میزان  پلاستیک های موجود در اقیانوس هااز لحاظ وزنی از کل ماهی های موجود در اقیانوس ها بیشتر خواهد شد.، اظهار کرد: ۵.۳ میلیارد قطعه پلاستیک در محیط‌ های دریایی شناور می باشند. بر اساس آخرین اطلاعات چین با ۲۴ درصد تولید پلاستیک‌ در صدر کشورها قرار دارد و بعد از آن سهم اتحادیه اروپا در تولید پلاستیک ۲۰ درصد، ژاپن ۵ درصد،و  خاورمیانه  ۷درصد است.

وی معتقد است که درصد پلاستیک‌های رهاسازی شده در محیط‌های دریایی ناشی از مناطق ساحلی و ۲۰ درصد ناشی از فعالیت‌ های دریایی می‌باشد. علاوه بر آن به رهاسازی پلاستیک‌ ها در محیط زیست توجهی نمی‌شود و این در حالی است که این مواد در معرض نور خورشید شکسته می‌شوند و نهایتا وارد محیط‌ های آبی و چرخه غذایی انسان می‌شود. میکروپلاستیک‌ ها زمانی که وارد محیط‌ های آبی می‌شوند، همانند اسفنج عمل کرده و سایر آلودگی‌ها بر آن‌ها سوار می‌شود و از این طریق این مواد آلوده را از محیطی به محیط دیگر منتقل خواهند کرد. پلاستیک‌ ها در همه جا یافت می‌شوند، حتی بر روی صفحه مانیتورهای لپ‌تاب نیز این مواد وجود دارند و وجود آنها در دراز  عوارضی برای انسان خواهد داشت. بر اساس مطالعاتی که بر روی افراد سالم انجام شد، ۱.۶ میکروگرم بر میلی‌لیتر پلاستیک در خون این افراد یافت شد و در مطالعات دیگری که بر روی مدفوع ۸ نفر از کشورهای مختلف انجام شد، نشان داد که در مدفوع آنها پلاستیک وجود داشته است. برآوردها نشان می‌دهد ۸۶ درصد از لاک‌پشت‌ها به دام زباله‌های پلاستیکی می‌افتند و به عنوان مواد غذایی از آنها می‌خورند و ۳۶ درصد از پرندگان به اشتباه مواد پلاستیکی را می‌خورند و ۱۶ درصد آنها در دام مواد پلاستیکی اسیر می‌شوند. همچنین محققان کشور مالزی ۱۶برند نمک از۸ کشور را مورد آنالیز قرار دادند نتایح آنها نشان داد که در همه آنها میکروپلاستیک وجود داشت.

دکتر ناجی تصریح کرد: انسان حدودا سالانه در معرض ۷۰ هزار  میکرو پلاستیک معلق در هوا است، یادآور شدنوشیدنی‌های گرمی که در ظروف پلاستیکی ‌خریداری می‌شوند، وارد شدن آب ۱۰۰ درجه سانتی‌گراد در این ظروف، موجب رهاسازی میلیارد ها نانو پلاستیک در نوشیدنی خواهد شد. افزایش جمعیت شهرهای ساحلی، عامل افزایش میزان ورود آلودگی‌ های پلاستیکی به محیط‌های دریایی است و برآوردها نشان می‌دهد که نرخ تولید زباله سرانه در منطقه از 0.6 تا 1.8 کیلوگرم در روز است با میانگین روزانه 1.3 کیلوگرم، تقریباً دو برابر میانگین جهانی در هر نفر در روز.

در بخش پایانی این کارگاه دکتر کمال الدین کر، گفت: سالانه 8 میلیون تن پلاستیک وارد اقیانوس می‌شود. پلاستیکی که وارد اقیانوس می شود با جریانات به تمام نقاط دنیا برده می‌شود. پلاستیک در طول مسیر، به اکوسیستم های مختلف نفوذ می کند و آسیب های بی حد و حصری به زندگی دریایی وارد می کند. با این حال، با وجود گستردگی این مشکل، تولید جهانی پلاستیک همچنان ادامه دارد و اقیانوس‌ها را در معرض خطر فزاینده‌ای قرار می‌دهد.

وی افزود: مشکل پلاستیک چیست؟ استفاده از پلاستیک تقریباً در زندگی روزمره ما اجتناب ناپذیر است. این ماده در همه جا به گونه ای طراحی شده است که بسیار بادوام باشد - و در نتیجه بسیاری از آنها تجزیه زیستی نمی شود. بسته به نوع، متلاشی شدن پلاستیک در محل دفن زباله ممکن است بین چند دهه تا میلیون ها سال طول بکشد. در نتیجه، تقریباً هر قطعه پلاستیکی که تا به حال ساخته شده است، تا زمانی که سوزانده نشود، که خود باعث آلودگی می‌شود، هنوز وجود دارد - و وقتی وارد اقیانوس می‌شود، اثرات آن برای قرن‌ها قابل احساس است.

این عضو هیات علمی پژوهشگاه خاطرنشان کرد: صدها هزار آبزی دریایی هر ساله در زباله‌های پلاستیکی گیر می‌افتند که حرکت و توانایی آنها را برای تغذیه محدود می‌کند و باعث جراحات و عفونت‌ها می‌شود. نابودیی که از طریق بلع پلاستیک رخ می دهد نیز بسیار زیاد است: پرندگان دریایی، لاک پشت ها، ماهی ها و نهنگ ها معمولا زباله های پلاستیکی را با غذا اشتباه می گیرند، زیرا برخی از آنها رنگ و شکلی مشابه طعمه خود دارند. پلاستیک شناور همچنین میکروب ها و جلبک ها را روی سطح جمع می کند که بویی اشتها آور برای برخی از حیوانات دریایی به آن می دهد. هنگامی که حیوانات آن را مصرف می کنند، پلاستیک بلعیده شده می تواند باعث جراحات در اندام های داخلی یا باعث انسداد روده شود. آلودگی پلاستیک چنان فراگیر است که در دورافتاده ترین نقاط سیاره ما، از جمله قطب جنوب، و عمیق ترین نقاط اقیانوس (گودال ماریانا)، یافت شده است. جریان‌های اقیانوسی پلاستیک شناور را به پنج حلقه چرخان در دریا متصل کرده‌اند - مانند لکه بزرگ زباله در اقیانوس آرام شمالی (بین کالیفرنیا و هاوایی)، که منطقه‌ای به وسعت سه برابر فرانسه می‌پوشاند. برآوردها حاکی از آن است که ممکن است بیش از 5 تریلیون قطعه پلاستیکی جداگانه در اقیانوس شناور باشد. و اگر به تولید پلاستیک با نرخ فعلی ادامه دهیم، مقدار آن می‌تواند تا سال 2050 بیشتر از تمام ماهی‌های موجود در دریا باشد.

کمال الدین کر تصریح کرد: بر اساس تحقیقات انجام شده، بیش از 800 گونه ساحلی و دریایی مستقیماً از طریق درهم‌تنیدگی، بلعیدن یا آسیب به زیستگاه‌هایشان تحت تأثیر زباله‌های پلاستیکی قرار می‌گیرند. . مطالعات نشان می دهد که 90٪ از پرندگان دریایی و 52٪ از تمام لاکپشت های روی کره زمین پلاستیک مصرف کرده اند. علاوه بر این، سالانه یک میلیون پرنده دریایی و 100000 پستاندار دریایی به دلیل زباله های پلاستیکی می میرند. همچنین در این کارگاه شرکت کنندگان با روش‌های نوین نمونه‌برداری و آنالیز میکروپلاستیک‌ها در محیط‌های دریایی آشنا شدند.

 

 

 


ایجاد کننده : mohammadi
تاریخ انتشار : يکشنبه 22 خرداد 1401
تعداد بازدید : 96

بازگشت

  
کلیه حقوق این پورتال متعلق به پژوهشگاه ملی اقیانوس شناسی و علوم جوی است.